Should neye göre kullanılır ?

Duru

New member
Should Neye Göre Kullanılır? Kültürler, Toplumlar ve Günlük Hayat Açısından Kapsamlı Bir İnceleme

Bazen İngilizce bir kelimeyle karşılaşıyoruz ve anlamını bilsek bile hangi durumda kullanılması gerektiğinden emin olamıyoruz. “Should” da tam olarak böyle bir kelime. İlk bakışta yalnızca tavsiye vermek veya bir şeyin yapılmasının doğru olduğunu belirtmek için kullanılan basit bir yardımcı fiil gibi görünebilir. Ancak biraz daha derine indiğimizde bu kelimenin nezaket, sorumluluk, ahlaki değerler, toplumsal beklentiler ve kültürel farklılıklarla yakından ilişkili olduğunu görüyoruz.

İngilizce öğrenirken “Should neye göre kullanılır?” sorusunun cevabını arayanların yalnız olmadığını düşünüyorum. Çünkü birine tavsiye verirken, bir davranışın doğru olup olmadığını değerlendirirken veya geleceğe ilişkin bir beklentiyi dile getirirken aynı kelimeyle farklı anlamlar oluşturabiliyoruz. Üstelik bu anlamlar, yalnızca dil bilgisi kurallarına değil, konuştuğumuz kişinin kim olduğuna, içinde bulunduğumuz topluma ve iletişimin gerçekleştiği ortama da bağlı olabiliyor.

Bu yazıda “should” kelimesini dil bilgisi açısından ele alırken farklı kültürlerin iletişim alışkanlıklarıyla ilişkisini de inceleyelim. İngilizce konuşulan toplumlarda ve İngilizceyi ikinci dil olarak kullanan ülkelerde bu kelimenin nasıl anlam kazandığına, kadınların ve erkeklerin iletişim deneyimlerinin nasıl çeşitlenebildiğine ve küreselleşmenin dil kullanımını nasıl etkilediğine birlikte bakalım.

1. Should Nedir ve Temel Olarak Neye Göre Kullanılır?

“Should”, İngilizcede bir modal verb, yani kiplik bildiren yardımcı fiildir. Türkçeye cümleye göre “-meli”, “-malı”, “bence yapmalısın”, “yapması gerekir” veya “olması beklenir” gibi ifadelerle çevrilebilir.

Ancak önemli bir ayrıntı var: “Should” her zaman kesin bir zorunluluk bildirmez. Genellikle tavsiye, beklenti, olasılık veya ahlaki değerlendirme ifade eder. Kesin bir yükümlülük söz konusu olduğunda “must” ya da “have to” daha uygun olabilir.

Örneğin:

- You should drink more water. - Daha fazla su içmelisin.

- You should talk to your teacher. - Öğretmeninle konuşmalısın.

- People should respect each other. - İnsanlar birbirlerine saygı göstermeli.

- The bus should arrive soon. - Otobüsün yakında gelmesi bekleniyor.

Bu örneklerde aynı kelime dört farklı işlevde kullanılıyor. İlk iki cümlede kişisel tavsiye, üçüncü cümlede ahlaki bir beklenti, son cümlede ise gerçekleşmesi beklenen bir durum bulunuyor.

Burada kendimize şu soruyu sorabiliriz: Birine “You should do this” dediğimizde gerçekten ona yardım mı ediyoruz, yoksa kendi doğrularımızı mı dayatıyoruz? Cümlenin dil bilgisi doğru olsa bile iletişimde yarattığı etki, konuşmanın bağlamına göre değişebilir.

2. Should Kullanımının Dil Bilgisi Kuralları

“Should” kullanımını doğru öğrenmek için temel cümle yapısını bilmek gerekir. Bu yardımcı fiilden sonra fiilin yalın hâli gelir. Fiile üçüncü tekil şahısta “-s” takısı eklenmez ve “should” sonrasında normalde “to” kullanılmaz.

Olumlu cümle:

- She should study more. - Daha fazla çalışmalı.

- We should help our neighbors. - Komşularımıza yardım etmeliyiz.

Olumsuz cümle:

“Should not” veya kısaltılmış biçimiyle “shouldn't” kullanılır.

- You shouldn't ignore your health. - Sağlığını ihmal etmemelisin.

- People shouldn't judge others too quickly. - İnsanlar başkalarını çok çabuk yargılamamalı.

Soru cümlesi:

“Should” cümlenin başına getirilir.

- Should I call him? - Onu aramalı mıyım?

- Should we leave now? - Şimdi ayrılmalı mıyız?

Geçmişte yapılması gerektiği hâlde yapılmayan bir davranış:

“Should have + fiilin üçüncü hâli” yapısı kullanılır.

- You should have told me. - Bana söylemeliydin.

- I should have studied earlier. - Daha erken çalışmalıydım.

Bu son yapı özellikle pişmanlık, eleştiri ve geçmişteki kararların değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Örneğin, bir aile üyesine “You should have called me” demek, yalnızca telefon açma tavsiyesi vermek değildir. Söyleyiş biçimine bağlı olarak kırgınlık, beklenti veya sitem de ifade edebilir.

Dolayısıyla “should neye göre kullanılır?” sorusunun bir cevabı dil bilgisi kurallarıysa diğer cevabı da cümlenin hangi iletişim amacına hizmet ettiğidir.

3. Should ile Must Arasındaki Fark: Tavsiye mi, Zorunluluk mu?

İngilizce öğrenenlerin sıkça karıştırdığı iki kelime “should” ve “must”tır. İkisi de Türkçeye bazı durumlarda “-meli” veya “-malı” şeklinde çevrilebildiği için aralarındaki anlam farkı gözden kaçabilir.

- You should wear a coat. - Mont giymen iyi olur.

- You must wear a seat belt. - Emniyet kemeri takmalısın.

İlk cümlede tavsiye söz konusudur. İkinci cümlede ise bir güvenlik kuralı veya yasal yükümlülük vurgulanabilir.

Kültürel açıdan bakıldığında bu ayrım daha da ilginç hâle gelir. Bir toplumda doğrudan tavsiye vermek doğal kabul edilirken başka bir ortamda aynı ifade müdahaleci veya buyurgan algılanabilir.

Örneğin, bir arkadaşınıza “You should find a better job” dediğinizde iyi niyetli olduğunuzu düşünebilirsiniz. Ancak işinden memnun olan veya mevcut koşulları nedeniyle iş değiştiremeyen biri bu cümleyi yargılama olarak algılayabilir.

Benzer biçimde, “You must be more successful” ifadesi, başarı konusunda baskı hisseden bir kişi üzerinde çok daha güçlü bir etki yaratabilir.

Bu nedenle yalnızca hangi kelimenin dil bilgisi açısından doğru olduğunu değil, hangi ifadenin iletişim açısından uygun olduğunu da düşünmek gerekir.

4. İngiliz ve Amerikan Kültüründe Should Kullanımı

İngilizce, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde farklı toplumsal gelenekler içinde gelişmiş ve günlük iletişimde çeşitli üsluplar kazanmıştır. Bununla birlikte, bu iki toplumun bütün üyelerinin aynı şekilde konuştuğunu söylemek doğru olmaz.

Birleşik Krallık'ta nezaket, dolaylı anlatım ve konuşmanın bağlamı bazı iletişim ortamlarında önemli bir yer tutar. “You should perhaps consider another option” gibi bir ifade, birine başka bir seçeneği değerlendirmesini önermek için kullanılabilir. Buradaki “perhaps” kelimesi öneriyi yumuşatır.

Amerikan İngilizcesinde de benzer kullanımlar yaygındır. Ancak bazı gündelik veya iş ortamlarında daha doğrudan tavsiyelerle karşılaşmak mümkündür:

- You should try this restaurant. - Bu restoranı denemelisin.

- You should speak up in the meeting. - Toplantıda düşüncelerini açıkça dile getirmelisin.

Bunlar kesin kültürel kurallar değil, farklı ortamlarda karşılaşılabilecek iletişim örnekleridir. Bir Londralı son derece doğrudan konuşabilirken bir Amerikalı önerilerini oldukça dolaylı ifade edebilir.

Bana göre burada asıl önemli nokta, kelimenin tek başına kültürü temsil etmediğini anlamaktır. İletişimde yaş, meslek, kişilik, ilişkinin yakınlığı ve konuşmanın gerçekleştiği ortam da en az ulusal kültür kadar etkili olabilir.

Peki, aynı tavsiyeyi yakın arkadaşımızdan duyduğumuzda doğal karşılayıp yöneticimizden duyduğumuzda neden baskı olarak algılayabiliyoruz? Çünkü kelimenin anlamı kadar konuşan kişinin toplumsal konumu da önemlidir.
 
Üst